Chào mừng đến với Viện Bách khoa Paris!

Được học tiếng Pháp từ bé, cũng như bao người khác, mình mong muốn được đến Pháp để học, làm việc và nói tiếng Pháp. Tuy nhiên, chặng đường đó đối với mình không hề dễ dàng. Sau khi tốt nghiệp THPT, mình đã từng có cơ hội để tiếp tục học đại học tại INSA (Institut National de Scientifique Appliqué - Viện Khoa học ứng dụng Quốc gia Pháp) tại Rennes và Rouen theo ngành kỹ sư. Nhưng vì Covid-19 và một số lý do gia đình nên mình lại tạm gác lại cơ hội đó sang một bên và theo học ngành Kinh tế quốc tế tại Trường đại học Ngoại thương Hà Nội. Và bây giờ, sau gần 17 năm học tiếng Pháp, mình mới lại có thể thực hiện lại giấc mơ đó bằng cách theo học thạc sĩ Kinh tế (Master in Economics) tại Viện Bách khoa Paris (Institut Polytechnique de Paris - IP Paris). 

Ngoài việc là một ngôi trường rất mạnh và nổi tiếng về các ngành kỹ thuật như kỹ sư điện (electrical engineering), trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu, etc. Viện Bách khoa Paris cũng là một ngôi trường có vị thế rất đặc biệt trong xã hội Pháp vì nhiều lý do lịch sử. Song mình thấy vẫn chưa có nhiều người Việt biết về trường, trên góc nhìn đào tạo và nghiên cứu toán và kinh tế, vì thế mình viết bài viết này, xem như là vừa để giới thiệu về chương trình mình sẽ gắn bó trong 2 năm học sắp tới cho các bạn quan tâm đến du học Pháp ngành kinh tế, và cũng là lưu lại những thông tin mà mình tìm hiểu được về ngôi trường này.

Về mặt xếp hạng đại học, theo QS Ranking cho năm 2027, IP Paris xếp thứ #43 trong danh sách các trường đại học top đầu thế giới, thứ #2 tại Pháp. Về danh tiếng với nhà tuyển dụng, trường xếp #10 trên thế giới và thứ #1 tại Pháp. Đối với chương trình Kinh tế và kinh tế lượng, Bách khoa Paris xếp thứ #51 toàn cầu và thứ #3 tại Pháp vào năm 2026. Còn theo Time Higher Education năm 2026, trường xếp hạng thứ #68 thế giới, #101 về ngành Kinh tế và kinh doanh, và xếp #3 tại Pháp.

Trường cũng đã có 6 giải Nobel (trong đó có 2 giải về Kinh tế và 4 giải về Vật lý), 2 huy chương Fields về Toán, 3 tổng thống Pháp và nhiều CEO, lãnh đạo cao cấp của các công ty, tập đoàn, tổ chức quốc tế từng theo học tại trường. Một số nhân vật tiêu biểu có thể kể đến là Giáo sư Maurice Allais, người đã nhận giải Nobel Kinh tế năm 1988 vì những đóng góp cho lý thuyết về thị trường và việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài nguyên; Giáo sư Jean Tirole, nhà kinh tế nổi tiếng người Pháp, gần như là guru trong lĩnh vực tổ chức ngành (industrial organization). Ông nhận giải Nobel Kinh tế năm 2014 vì những phân tích về sức mạnh và sự điều tiết thị trường (market power and regulation). Ông nhận bằng hệ kỹ sư tại l'École Polytechnique năm 1976 và tiến sĩ Kinh tế tại Massachusetts Institute of Technology (MIT) vào năm 1981. Hiện tại ông đang làm việc tại Trường Kinh tế Toulouse (Toulouse School of Economics - TSE). 

Một nhân vật khác rất thú vị và cũng gây nhiều tranh cãi có liên quan tới trường là Bernaurd Arnault, chủ tịch và CEO của LVMH, tập đoàn thời trang và đồ xa xỉ lớn nhất thế giới hiện nay. Một số cái tên thuộc tập đoàn này mà gần như ai cũng biết đến là Christian Dior, Louis Vuitton, Givenchy, Rimowa về thời trang, Hennessy về rượu, Sephora về nước hoa và mỹ phẩm, Bulgari, Hublot và Tiffany & Co. về đồng hồ và trang sức. Hiện tại, ông là một trong 10 người giàu nhất thế giới tính trên tổng tài sản vào năm 2026. Ông tốt nghiệp ngành kỹ sư xây dựng và toán học tại l'École Polytechnique năm 1971. Mặc dù không hoạt động trong lĩnh vực học thuật, ông vẫn thường xuyên tài trợ cho trường Polytechnique để xây dựng các viện nghiên cứu, các toà nhà và cơ sở vật chất, dần trở thành biểu tượng về sự thành công của cựu sinh trường Bách khoa. Gần đây, ông tài trợ gần 50 triệu euro cho việc thành lập Viện Toán học và Khoa học cơ bản tại trường (Institute of Mathematics and Fundamental Sciences). Việc này gây ra rất nhiều tranh cãi vì cho rằng sự đóng góp và gây dựng môi hệ với trường chỉ nhằm mục đích thương mại: "Polytechnique n'est toujours pas à vendre" (Trường Bách khoa không phải để bán) - 400 sinh viên và cựu sinh yêu cầu gỡ tên Bernaurd Arnault ra khỏi toà nhà tại trường.

Ngoài tất cả những điểm trên thì đây cũng là ngôi trường mà trước đây thầy mình từng học. Vì thế mình cũng rất vui và tự hào khi được theo học tại đây.

Viện (Insitut) được thành lập vào năm 2019 do sự hợp nhất của 6 trường thành viên, tuy nhiên mỗi trường thành viên đều đã được thành lập từ cách đây rất lâu và mang những câu chuyện lịch sử, truyền thống và bản sắc riêng rất thú vị. Trong đó phải kể đến trường l'École Polytechnique, một trong những ngôi trường lâu đời và giàu truyền thống nhất tại Pháp, cũng là trường mà mình theo học chính trong năm nhất thạc sĩ.

L'École Polytechnique được thành lập năm 1794 bởi Hội đồng quốc gia dưới tên École centrale des travaux publics (Trường về xây dựng) để giải quyết tình trạng thiếu hụt kỹ sư thời kỳ hậu Cách mạng Pháp. Trường sau đó được đổi thên thành École Polytechnique theo đạo luật 15 năm Fructidor thứ III vào tháng 9 năm 1795. Từ "polytechnique" được ghép từ *poly-* mang nghĩa nhiều, đa dạng và *technique* nghĩa là kỹ thuật để thể hiện cho sự đa dạng về các ngành kỹ thuật được giảng dạy tại trường. Vào những năm sau đó, trường đã nhanh chóng có được danh tiếng lớn trong lĩnh vực khoa học và thu hút các nhà khoa học từ khắp châu Âu. 

Vào năm 1804, sau khi Napoleon Bonaparte lên ngôi hoàng đế, ông đã quân sự hoá trường Polytechnique trở thành một trường thuộc quân đội Hoàng gia Pháp và từ đó, câu khẩu ngữ mà ông tặng cho trường trở nên nổi tiếng và trở thành biểu ngữ của trường, được sử dụng cho đến tận ngày nay "Pour la Patrie, les Sciences et la Gloire" (Vì quốc gia, vì khoa học và vinh quang). Từ sau đó, trường Polytechnique đã đào tạo ra rất nhiều sĩ quan và nhà kỹ trị phục vụ cho quân đội Pháp của Napoleon Đệ nhất. Tiêu biểu là khi Cuộc cách mạng năm 1848 bùng nổ, sinh viên Polytechnique đã xuống đường để đóng vai trò trung gian hòa giải giữa chính quyền và phe nổi dậy. Trong suốt thời gian đó, trường vẫn ở trung tâm Paris, trước khi chuyển về Palaiseau vào năm 1976. Cho đến nay, École Polytechnique vẫn là ngôi trường duy nhất tại Pháp thuộc quản lý bởi Bộ Quốc phòng Pháp và giảng dạy cả hệ dân sự và quân sự. Sinh viên hệ kỹ sư khi vào trường sẽ tham gia thi tuyển riêng, có 6 tháng tham gia thiếu sinh quân và hưởng mức lương như một sĩ quan dự bị của Pháp. Vào mỗi dịp 14 tháng 7 hàng năm, sinh viên của trường đều tham gia trong hàng ngũ diễu binh kỷ niệm ngày lễ Quốc khách Cộng hoà Pháp.

Chương trình mà mình theo học tại IP Paris là Master&PhD Track in Economics với 2 năm thạc sĩ được đồng giảng dạy bởi l'École Polytechnique vào năm nhất, ENSAE Paris (École nationale de la statistique et de l'administration économique de Paris - Trường Quốc gia về Thống kê và Quản lý Kinh tế Paris) và HEC Paris (École des hautes études commerciales de Paris - Trường Đại học Thương mại Paris) vào năm thứ hai. Sau 2 năm coursework, một số sinh viên sẽ có cơ hội tiếp tục 3 năm nghiên cứu sinh tại trường để làm luận án (dissertation) và lấy bằng tiến sĩ. Các bạn quan tâm có thể xem kỹ hơn thông tin dự tuyển và danh sách các môn học tại đây: https://phd-in-economics.com/.

Ngoài những môn học bắt buộc thông thường trong các chương trình đào tạo kinh tế như Mathematics, Programming,  Microeconomics, Macroeconomics và Econometrics, mình thấy chương trình có xu hướng liên ngành và hướng đến kinh tế và khoa học xã hội ứng dụng thống kê, dữ liệu và AI. Sang năm thứ 2, mình có được học một số môn như Advanced Macroeconomics: Dynamic Programming and Reinforcement Learning hay Macroeconometrics and Machine Learning. Trường ENSAE cũng có viện nghiên cứu trực thuộc là CREST (Center for Research in Economics and Statistics), một trong những viện nghiên cứu kinh tế và xã hội học hàng đầu châu Âu, nơi có rất nhiều giáo sư xuất sắc trong các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau. Ngoài ra, theo truyền thống cộng đồng học thuật tại châu Âu nói chung và Pháp nói riêng, các trường tại Paris luôn hợp tác và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, vì thế việc networking để gặp các giáo sư hay các bạn ở các trường khác cũng khá dễ dàng. L'Institut des politiques publiques (Viện Nghiên cứu Chính sách công) là sự hợp tác giữa Trường Kinh tế Paris (Paris School of Economics - PSE) và các nhà nghiên cứu tại CREST. Đây là đều là những nơi mà mình rất mong muốn được đến, tham quan và tham gia trong thời gian học tại Pháp.

Sắp bước vào năm nhất của coursework, đôi lúc mình cũng cảm thấy lo vì sợ học sẽ khó, không kịp làm quen. Nhưng hãy cố lên, mong là mình sẽ làm được!